Tema 1 - Situacións e variábeis de ensino das linguas estranxeiras

 

Esta é a primeira entrada de blog desta materia de Didáctica da Ensinanza das Linguas Estranxeiras e corresponde ao tema 1 impartido polo profesor Gonzalo Constenla. Entre os contidos deste primeiro tema constan as características que comparten e diferencian a adquisición e aprendizaxe dunha lingua materna e dunha segunda lingua, os factores que afectan á aprendizaxe da lingua estranxeira en cada persoa e o concepto de repertorio lingüístico.

Primeiro de todo, introducímonos nas características da adquisición e a aprendizaxe de linguas. Dentro desta sesión, non só tratamos o ámbito das linguas estranxeiras, senón que falamos da adquisición de linguas en xeral, diferenciando os dous procesos: a adquisición, cando se trata dunha lingua materna, e a aprendizaxe, cando corresponda a unha lingua estranxeira.

Para fixar mellor estes contidos e comparar os dous procesos, realizamos unha actividade por grupos de tres persoas na que tiñamos que debuxar dous círculos que se superpoñen no medio do papel. Este tipo de figura chámase Diagrama de Venn e é moi común en traballos, ademais de ser sinxela de realizar e de captar. No primeiro círculo, tiñamos que escribir as características particulares do proceso de adquisición e, no segundo, debiamos realizar o mesmo coas da aprendizaxe da lingua estranxeira. Por tanto, na zona superposta, cada grupo debía indicar as características comúns aos dous.

No seu conxunto, opino que esta foi unha actividade marabillosa para comezar o tema. A través dela, puidemos reflexionar de forma activa e directa sobre estes procesos a tanto ter en conta coma docentes de linguas estranxeiras. Ademais, ao realizar a actividade en papel, esta causou un maior impacto en nós, xa que estamos acostumados a facer todo no ordenador e non esperabamos realizala así. Isto activou a nosa curiosidade e a comunicación activa entre os compoñentes do grupo.

Durante esta clase, tamén tratamos que o termo “lingua materna”, aínda que seguramente o máis utilizado de todas as opcións para referirse á primeira lingua que se adquire para comunicarse, non é o máis apropiado porque pode levar a confusión nalgúns casos. Desta forma, é moito mellor chamar a este idioma: primeira lingua ou lingua inicial. Esta lingua inicial, polo xeral, non ten por que ser unha única lingua, unha persoa pode ter varias primeiras linguas. É máis, no mundo, atopamos máis persoas bilingües que monolingües, aínda que nos poida parecer mentira.

Na seguinte sesión, realizamos outra actividade na clase, relacionada co uso das linguas estranxeiras en situacións concretas. Para levar a cabo esta tarefa, dividímonos en grupos e, nun folio, cada persoa escribía a súa resposta. Unha vez estivesen todas as respostas escritas no placemat, os compoñentes comezarían un debate para dilucidar cal sería a resposta común do grupo. Esta actividade gustoume especialmente porque permitiu abrir unha conversa desenfadada sobre os contidos da materia entre os membros do grupo e fomentou a comunicación sen necesidade de utilizar as tecnoloxías para responder e acadar unha conclusión. No meu caso, o meu grupo era de cinco persoas e respondimos ás seguintes cuestións sobre o uso da lingua estranxeira e a súa función nese contexto dado:

- Un grupo de erasmus de 5 países europeos diferentes saen de festa e teñen que decidir o local onde van ir tomar a primeira copa. Que lingua van usar?

- Nunha feira de tecnoloxía dixital reúnense comerciais de 6 compañías de Francia, Bélxica, Costa de Marfil e España. En que lingua falarán entre si?

Nas respostas, pódese observar a utilización do inglés coma lingua franca en todo o mundo e en diferentes casos. Aínda que debemos ter en conta diversos factores dependendo da situación dada e non supoñer a resposta. Por exemplo, no primeiro caso, dependendo dos países de orixe dos estudantes, estes poden compartir lingua, falar idiomas intelixibles entre eles ou non ter un bo nivel de inglés. No segundo caso, por exemplo, hai que ter en conta tamén os factores culturais e sociais dos países participantes para saber que lingua utilizar, xa que se pode supoñer que o inglés se usará para permitir a comprensión do representante español, pero quizais esta elección estea máis xustificada por unha razón sociocultural no caso de que a empresa belga sexa de orixe flamenco e non acepte usar o francés.

Por último, explicáronsenos cales son os factores individuais que inflúen na aprendizaxe dunha lingua estranxeira e o concepto de repertorio lingüístico. Sobre este, tratou a terceira actividade que realizamos na clase. Neste caso, tivemos que elaborar o repertorio lingüístico compartido por todo o grupo. Para chegar a ese obxectivo, a actividade levouse a cabo de forma piramidal, unha metodoloxía que considero moi boa para realizar na clase, xa que permite a participación e expresión activa de todas as persoas. Primeiro, realizamos o noso repertorio propio; despois, compartímolo en pequenos grupos; a continuación, fixemos o mesmo cun cuarto da clase e, por último, comparamos o repertorio resultante co da outra metade do grupo. O resultado foi moi positivo e palpábase no ambiente que foi unha actividade fantástica e interesante para todo o mundo presente. Desde logo, é un exercicio que adaptarei para que o meu alumnado comparta as súas perspectivas sobre determinadas cuestións cando sexa docente.

En conclusión, penso que toda esta información resulta moi interesante, os matices entre adquisición e aprendizaxe, os diversos conceptos que pode traer a palabra lingua consigo ou que é o repertorio lingüístico, eran temas que descoñecía e aos que prestei realmente atención. Así mesmo, o uso de actividades dinámicas e colaborativas para compartir e confrontar opinións e conclusións persoais entre compañeiros e compañeiras é de grande utilidade para demostrar que comprendemos todo correctamente e levanta as dúbidas que doutra forma ficarían agochadas. Pódese dicir que foi un tema moi interesante.